Het Smartphone-experiment

Smartphone-experiment_ 21 dagen

Middelbare scholen krijgen in maart 2027 de kans om hun leerlingen mee te laten doen aan een bijzonder experiment: 21 dagen zonder smartphone.

Wat ontdekken jongeren als ze drie weken zonder smartphone leven? Wat verandert er en wat krijgen ze ervoor terug?

In het kort

  • De uitdaging: 21 dagen zonder smartphone. Leerlingen gaan samen vrijwillig het experiment aan.
  • Wanneer: start eind maart 2027 (na de toetsweken).
  • Deelname: leerlingen kiezen zelf of ze aan het experiment mee willen doen. Scholen zorgen voor goede voorbereiding en begeleiding.
  • Ondersteuning: deelnemende scholen krijgen voorlichtingsmateriaal, voorbeeldcommunicatie en praktische handreikingen.
  • Wat levert het op: jongeren krijgen de kans hun smartphonegewoontes te doorbreken en te ontdekken wat ze ervoor terugkrijgen. Voor scholen een unieke kans om mediawijsheid in de praktijk te brengen.
  • Wetenschappelijk onderzoek: leerlingen worden daarnaast uitgenodigd om vrijwillig deel te nemen aan vragenlijsten onderzoek over hun ervaringen.
  • Documentaire: op een beperkt aantal scholen worden filmopnames gemaakt; deelname aan de documentaire is niet vereist voor deelname aan het experiment.

Waarom deelnemen?

Jongeren: Hoewel veel jongeren zelf aangeven dat zij ‘te veel op hun telefoon zitten’, blijkt gedragsverandering in de praktijk lastig. Gewoontes zijn hardnekkig en smartphones vervullen tegenwoordig veel verschillende functies: communicatie, ontspanning, sociale contacten en vermaak. Deelname aan het ‘Smartphone-experiment’ laat jongeren zelf ervaren hoe het is om drie weken zonder smartphone te leven. Door gezamenlijk deel te nemen, kunnen jongeren elkaar ondersteunen en wordt het makkelijker om het experiment vol te houden.

Scholen: Voor scholen biedt het experiment een bijzondere kans om op een praktische en aansprekende manier aandacht te besteden aan digitaal welzijn en mediawijsheid. De ervaringen van leerlingen bieden waardevolle aanknopingspunten voor gesprekken in de klas, met ouders en binnen de school over smartphonegebruik.

Het voorlichtingsmateriaal, de voorbeeldcommunicatie en praktische tips liggen al klaar voor deelnemende scholen. Deelname vraagt daarom vooral om het informeren en voorbereiden van leerlingen en ouders en het begeleiden van leerlingen tijdens het experiment. Dit kan grotendeels binnen bestaande mentoruren. Zo kunnen scholen met een overzichtelijke tijdsinvestering jongeren helpen een stap te zetten die ze in hun eentje vaak moeilijk vinden.

Achtergrond: het Oostenrijkse Handyexperiment

In 2025 en 2026 vond in Oostenrijk, Duitsland en Zwitserland het ‘Handyexperiment’ plaats, waarbij scholieren vrijwillig drie weken lang zonder smartphone leefden.

Aan de pilot in 2025 deden 69 middelbare scholieren mee. Een deel van hen zette drie weken lang de smartphone compleet uit, terwijl de overige leerlingen als controlegroep fungeerde. Niet alleen de wetenschappelijke resultaten waren interessant; ook de persoonlijke ervaringen van leerlingen, ouders en docenten maakten indruk. Van deze pilot is een documentaire gemaakt.

De pilot vormde vervolgens de basis voor een veel groter onderzoek in 2026 waarbij uiteindelijk meer dan 70.000 leerlingen betrokken waren.

De resultaten uit de eerste experimenten en ervaringen van deelnemers wijzen op mogelijke verbeteringen in slaap, psychisch welzijn en een afname van depressieve gevoelens. Deelnemers beschreven ook veranderingen in concentratie en sociale contacten.

Een korte samenvatting van deze resultaten is terug te lezen in dit NOS-artikel.

Deze ontwikkelingen vormen de aanleiding om jongeren ook in Nederland de kans te geven om aan dit unieke experiment deel te nemen.

Het Nederlandse ‘Smartphone-experiment 2027

De ouderbeweging Smartphonevrij Opgroeien haalt het ‘Smartphone-experiment’ 2027 naar Nederland.

Middelbare scholen worden uitgenodigd om in maart 2027 aan het ‘Smartphone-experiment’ deel te nemen. Zij kunnen zich via de site alvast vrijblijvend aanmelden voor het experiment.

De Oostenrijkse initiatiefnemers van het ‘Handyexperiment’ maken hun materialen beschikbaar voor gebruik in Nederland. De website voor het ‘Smartphone-experiment’ 2027 is vertaald in het Nederlands. In de loop van het najaar 2026 wordt de website met meer materialen uitgebreid.

De opleiding Toegepaste Psychologie aan de Hogeschool van Amsterdam (HvA) ondersteunt de uitvoering van dit experiment. Voor de Nederlandse deelnemers wordt onderzocht welke invloed drie weken zonder smartphone heeft op onder andere welzijn, slaap, stemming en het dagelijks functioneren van leerlingen.

Wat wordt van de school verwacht?

De tijdsinvestering voor scholen ligt vooral in de voorbereiding en het informeren en begeleiden van leerlingen en ouders. Tijdens de drie weken van het experiment kan de begeleiding grotendeels worden geïntegreerd in bestaande mentor- of klassikale momenten, waarbij scholen zelf kunnen bepalen hoeveel aandacht zij hieraan besteden.

Van deelnemende scholen wordt verwacht dat er per klas een coördinator beschikbaar is (leerkracht of mentor). De coördinator informeert leerlingen en ouders over het experiment, bespreekt de vrijwillige deelname met de klas en helpt leerlingen zich voor te bereiden met behulp van het beschikbare voorlichtingsmateriaal.

Voorlichtingsmateriaal, voorbeeldcommunicatie en praktische tips zijn beschikbaar via de website. Het is belangrijk dat leerlingen, ouders en docenten vooraf goed begrijpen wat het doel van het experiment is en wat hun rol daarin is. Een goede voorbereiding en begeleiding zijn essentieel voor deelname aan het ‘Smartphone-experiment’.

Deelname aan het wetenschappelijk onderzoek is niet verplicht om aan het experiment mee te doen. Scholen kunnen het onderzoek wel ondersteunen door leerlingen tijdens schooltijd gelegenheid te bieden de vragenlijsten in te vullen.

Scholen en coördinatoren kunnen zich via de website vrijblijvend aanmelden.

Wetenschappelijk onderzoek

Leerlingen die deelnemen aan het ‘Smartphone-experiment’ worden uitgenodigd om ook mee te doen aan wetenschappelijk onderzoek naar de mogelijke effecten van drie weken zonder smartphone op hun welzijn, slaap, stemming en dagelijks functioneren. Dit onderzoek wordt uitgevoerd in samenwerking met de Hogeschool van Amsterdam (HvA). Deelname aan het onderzoek is vrijwillig en staat los van deelname aan het experiment.

Het onderzoek bestaat uit drie meetmomenten: een nulmeting voorafgaand aan het experiment, een tweede meting direct na afloop van de drie weken en een derde meting zes weken later. Door de resultaten van deze metingen te vergelijken, willen de onderzoekers inzicht krijgen in eventuele veranderingen tijdens en na het experiment en nagaan of deze veranderingen na zes weken nog zichtbaar zijn.

De metingen vinden plaats via online vragenlijsten die leerlingen op een computer kunnen invullen. Iedere deelnemer krijgt een persoonlijke code waarmee de antwoorden van de drie meetmomenten aan elkaar gekoppeld kunnen worden.

Timeline smartphone-experiment