Onderzoek & bewijs

Onderstaand overzicht van onderzoeken wordt regelmatig aangevuld met nieuwe studies en inzichten. Voor meer informatie of vragen over onderzoek naar smartphones, sociale media en kinderen, neem contact op met onze expert Kennis & Beleid Ruud Sneep: ruud@smartphonevrijopgroeien.nl.

Smartphones vragen voortdurend om aandacht

Veel populaire applicaties op de smartphone verdienen geld aan de tijd en aandacht van hun gebruikers. Notificaties, streaks, eindeloze feeds en autoplay trekken kinderen steeds opnieuw naar hun telefoon en houden hen daar langer vast. Door deze voortdurende prikkels ontstaat gewoontevorming: kinderen controleren hun telefoon steeds opnieuw, vaak zonder daar bewust voor te kiezen. Tegen de tijd dat kinderen 15 zijn, spenderen ze gemiddeld meer dan 5,5 uur per dag op hun smartphone. Een doorsnee jongere van 11 tot 17 jaar ontvangt 237 notificaties per dag en pakt de telefoon 51 keer op. Bijna een kwart van deze notificaties komt tijdens schooltijd binnen. De aandacht van kinderen wordt zo de hele dag opgeëist en omgezet in inkomsten voor de platforms.

Bron: Universiteit van Amsterdam, Mediahuis en Common Sense Media.

Smartphones dragen bij aan mentale problemen

Smartphonebezit rond het twaalfde jaar vergroot de kans op depressie. De eerste eigen smartphone tussen het twaalfde en dertiende jaar vergroot bovendien de kans dat een kind een jaar later klinisch relevante psychische klachten heeft, los van de eerdere mentale gezondheid. Smartphones maken sociale media de hele dag toegankelijk. Voor een deel van de jongeren draagt socialemediagebruik bij aan somberheid, angstklachten en minder zelfvertrouwen. Meer tijd op sociale media leidt een jaar later tot meer depressieve klachten. Het omgekeerde patroon ontbreekt: meer depressieve klachten leiden een jaar later niet tot meer socialemediagebruik. De gevolgen zijn ook van dag tot dag zichtbaar. Op dagen met meer socialemediagebruik voelen jongeren zich minder goed, hebben zij minder zelfvertrouwen en voelen zij zich minder verbonden met vrienden.

Bron: Pediatrics; JAMA Pediatrics; JAMA Network Open; Current Psychology.

Smartphones vergroten de kans op fysieke problemen

Meer scherm- en smartphonegebruik verkort de slaap en vergroot de kans op slaapproblemen. Gebruik in de avond en in bed verstoort de slaap extra. Meer schermtijd vergroot daarnaast de kans op overgewicht, obesitas en bijziendheid. Bij kinderen en jongeren met de meeste schermtijd komen overgewicht en obesitas vaker voor dan bij leeftijdsgenoten met de minste schermtijd. Iedere extra uur schermtijd per dag verhoogt de kans op bijziendheid gemiddeld met 21 procent. Langdurig dichtbij kijken en minder tijd buiten doorbrengen spelen daarbij een belangrijke rol.

Bron: Frontiers in Psychiatry; RIVM; BMC Primary Care; JAMA Network Open.

Smartphones geven kinderen toegang tot online risico’s

Via een smartphone krijgen kinderen dag en nacht toegang tot een online omgeving waarin zij te maken krijgen met cyberpesten, pornografie, grooming, seksuele afpersing en andere schadelijke content. Deze risico’s beginnen al op de basisschool. In groep 6 ontvangt 9 procent van de kinderen minstens maandelijks gemene of pijnlijke online berichten. Bij 5 procent worden minstens maandelijks online foto’s verspreid waarvoor zij zich schamen. Dat laatste percentage is sinds 2019 ruim verdubbeld. Berichten en beeldmateriaal kunnen binnen enkele seconden onder grote groepen verspreid worden, lang zichtbaar blijven en moeilijk te verwijderen zijn. Met de smartphone nemen kinderen deze risico’s in hun broekzak overal mee naartoe.

Bron: TIMSS; Offlimits; CBS; Centrum Seksueel Geweld

Smartphones hebben een negatieve invloed op het leren

Notificaties, berichten en de aangeleerde neiging om de telefoon te controleren trekken de aandacht weg van het leren. Jongeren die tijdens school hun smartphone vaker controleren, hebben meer moeite om hun aandacht vast te houden en afleiding te onderdrukken. Vroege toegang tot sociale media via een eigen smartphone verlaagt bovendien de schoolprestaties. Kinderen die rond hun elfde of twaalfde een eigen socialmedia-account openen, bouwen bij taal en rekenen een leerachterstand op die kan oplopen tot ongeveer een half schooljaar ten opzichte van kinderen die wachten tot ongeveer hun veertiende. Hoe eerder de toegang, hoe groter de negatieve invloed.

Bron: JAMA Network Open; Nature Human Behaviour.

Smartphones verdringen de kindertijd

Een dag heeft maar 24 uur. De 5,5 uur die jongeren rond hun vijftiende gemiddeld dagelijks op hun smartphone doorbrengen, concurreren rechtstreeks met slaap, beweging, buiten spelen, lezen, huiswerk en tijd met anderen. Zelfs als de content volledig onschuldig of niet schadelijk is, blijft het een gegeven dat de tijd die zij inneemt ten koste gaat van activiteiten die kinderen nodig hebben om zich lichamelijk, sociaal en cognitief te ontwikkelen. Hoe meer ruimte de smartphone inneemt, hoe minder ruimte er overblijft voor een vrije kindertijd.

Bron: JAMA Pediatrics; Communications Research; Nature Human Behaviour.